Over het vak

Informatica: iets met computers?

Informatie over het vak informatica
in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatie voor leerlingen
Informatie voor docenten
PowerPoint presentatie


Waarom informatica kiezen?

Informatica is een boeiend vak voor iedere leerling. Waar je nu of later ook werkt of studeert: je hebt altijd te maken computers en informatica.

Voorbeelden:

  • kunstmatige intelligentie
  • virtual reality
  • spraaktechnologie
  • gebaarherkenning en computer vision
  • interactie tussen computer en mens
  • op een natuurlijke manier met een computer communiceren
  • 'onzichtbare' toepassingen

Wil je vooral allerlei computertoepassingen leren gebruiken? Of internetten? Of gamen? Of websites bouwen? Of programmeren? Dan moet je eerst maar even doorlezen Bij het vak informatica leer je namelijk veel meer Interactie met technologie vind je overal en verschillende manieren Techniek is dan ook minder belangrijk dan in projecten kunnen werken Dan is het belangrijk dat je goed met anderen kunt samenwerken En bovendien: creativiteit.
Informatica is dan ook een bijzonder boeiend vak Het is veelzijdig, want het wordt overal toegepast Verder is informatica een onderdeel bij alle studies in HBO en op universiteiten Basiskennis en concepten van informatica heb je daar hard nodig. Meisjes blijken op veel terreinen van informatica minstens zo goed of zelfs beter dan jongens te zijn Ze richten vaak niet op de techniek, maar op de vraag: wat kun je ermee? En dat is eigenlijk de belangrijkste vraag bij dit vak Informatica is in elk geval wel heel praktisch Je leert veel met en over computers In de figuur hieronder zie je de vier pijlers van het vak.

Wat leer je bij informatica?

Kort gezegd: je leert bij informatica heel veel over computers en ICT Informatica gaat over het verwerken van informatie met computers We noemen dit ook wel ICT: Informatie- en Communicatietechnologie.

De hoofdonderwerpen zijn

  • informatie en communicatie,
  • toepassingen,
  • techniek,
  • computers en netwerken,
  • de inzet in allerlei organisaties,
  • nieuwe ontwikkelingen.

Een aantal onderwerpen van informatica in beeld:

informatie en communicatie kunstmatige intelligentie autoroute plannen
biometrie samenwerken legorobot
wat zit er in de computer? computernetwerken beveiliging
programmeren computer vision dynamische websites
databases en sql strokendiagram van een database informatie verwerken
organisatiestructuur games ontwerpen ICT-matrix

Hieronder staan onderwerpen uitgewerkt. Pak een pen en streep voor jezelf maar eens aan welke van de volgende dingen je interesseren.

  • Wat is informatie en wanneer kan een computer informatie verwerken?
  • Wat zijn informatiesystemen en hoe werken ze?
  • Hoe zet je met een groep mensen een informatiesysteem in elkaar?
  • Wat is belangrijk voor de gebruikers van een nieuw informatiesysteem?
  • Hoe maken bedrijven en andere organisaties gebruik van informatiesystemen?
  • Op welke manier kunnen computers informatie verwerken?
  • Hoe communiceren mensen met computers en omgekeerd?
  • Wat gebeurt er in de computer als je werkt met hardware en software?
  • Wat voor soorten hard- en software zijn er?
  • Wat is de geschiedenis van computers?
  • Wat komt erbij kijken als computers in netwerken verbonden zijn?
  • Hoe werkt internet?
  • Wat zijn de minder leuke kanten van het werken met computers?
  • Hoe zet je een systeem op dat informatie kan verwerken?
  • Hoe zijn gegevens in databases opgeslagen en hoe werken databases?
  • Hoe verloopt een automatiseringsproject?
  • Hoe ontwikkel je een systeem voor een organisatie?
  • Welke methoden en technieken voor systeemontwikkeling zijn er?
  • Op welke manieren is informatica in vervolgstudies te vinden?
  • Welke informatica-studies zijn er in het hoger beroepsonderwijs (HBO) en op universiteiten?



Informatica: groep 3 en groep 4

In het schema hierboven kun je zien waar je je bij informatica in havo en vwo op orinteert: groep 3 en 4 Het is een boeiend en veelzijdig vak Je zit regelmatig achter de computer, maar je werkt ook veel in groepjes aan allerlei opdrachten.

Informatica in de profielen

In alle profielen is informatica een keuzevak.

In het profiel Natuur & Techniek is informatica een profielkeuzevak.

Je moet in N&T uit de volgende vier vakken kiezen:

  • biologie
  • informatica (als de school dit vak aanbiedt)
  • wiskunde D
  • een nieuw vak: Natuur, Leven & Techniek (als de school dit vak aanbiedt).

Groep 1: iedereen die ICT gebruikt

Groep 2: mensen die ICT in een bepaalde branche gebruiken

Groep 3: bouwers van applicaties ontwikkelen van gereedschappen

Groep 4: informatici, bedenkers van nieuwe mogelijkheden

Gelukkig past informatica in alle profielen Hieronder staan een paar voorbeelden van toepassingen van informatica in de vier profielen.

Cultuur & Maatschappij

  • evolutionaire kunst
  • ontsluiten van cultuur via internet
  • personaliseren van een website
  • digitaliseren van beeld, geluid, film, muziek, video, e.d.

Economie & Maatschappij

  • datamining (zoeken naar informatie in veel verschillende bronnen)
  • eigen bedrijf
  • beheer(sen) van de kosten van ICT-projecten
  • geografische informatiesystemen (GIS)
  • hoe werkt de Verkiezingswijzer?

Natuur & Gezondheid

  • Icat: een robot met persoonlijkheid
  • browsen van medische artikelen
  • webcriminaliteit
  • beveiliging tegen computerkrakers en virussen

Natuur & Techniek

  • surveillance en videobewaking
  • simulatieprogrammas voor scholieren
  • robotica, bijvoorbeeld de robocup met als deelonderwerpen
    • vision - hoe weet de robot waar hij zich bevindt: waar is de robot zelf?
      En waar zijn de doelen? En waar is de bal?
    • communicatie: samenwerking en strategie
    • computerarchitectuur

Examen doe je helemaal op school

Informatica is een vak met een schoolexamen Je doet dus geen centraal schriftelijk examen Alle toetsen en opdrachten worden door je docent beoordeeld. Het cijfer voor je schoolexamen bestaat voor tenminste de helft uit praktijktoetsen.

Theorie

De onderwerpen vind je in theorieboeken met uitleg, voorbeelden en opdrachten. Bij de theorie wordt veel verwezen naar websites Daar kun je aanvullend en actueel materiaal vinden Nergens gaan de ontwikkelingen immers zo snel als in de informatica. Bij de theorie krijg je ook toetsen.

Praktijk

Bij de onderwerpen in de theorieboeken vind je veel praktische voorbeelden. Ook krijg je veel korte opdrachten om de theorie in de praktijk te brengen. Dat kan zijn door het maken van een kleine website voor een opdrachtgever. Maar het kunnen ook langere praktische opdrachten zijn Voorbeelden:

  • je maakt een website voor leerlingen die bij Management en Organisatie bezig zijn met het onderdeel Marketing;
  • je doet een automatiseringsproject;
  • je maakt dynamische websites met html, php, mysql, en dergelijke.

Voor al deze voorbeelden geldt: de praktijk moet zoveel mogelijk lijken op 'echte situaties Dat zijn ze natuurlijk niet en je mag dus fouten maken Je bent immers niet met een beroepsopleiding bezig Informatica is een algemeen vormend vak voor elke leerling in havo en vwo.

Boeken informatica

Er zijn verschillende boeken voor het vak informatica De docent op je school heeft een boek gekozen Vraag haar of hem of je de boeken mag bekijken. De informaticaboeken voor havo en vwo behandelen de theorie en de praktijk van computers Je zult in deze boeken het nodige moeten lezen en leren. Praktisch werken vormt echter minstens de helft van het vak.

Onderwerpen in de boeken:

  • informatiesystemen: wat komt er allemaal bij kijken?
  • soorten informatiesystemen
  • geschiedenis van computers
  • soorten computers en randapparatuur (beeldschermen, digitale cameras, printers, e.d.)
  • hoe werkt de computer?
  • computerprogrammas: de verschillende soorten software
  • internet en andere computer netwerken: hoe communiceren computers?
  • programmeren
  • informatie in computers: relationele databases en sql
  • werken in projecten
  • ontwikkelen van systemen
  • ICT in bedrijven en organisaties

In de boeken leer je ook om websites te maken: html, php en mysql zijn daarbij mogelijke gereedschappen Ook kun je met verschillende programmeertalen leren werken: Java, Delphi, PHP, Visual Basic.

Je docent kiest een methode en maakt ook keuzes, zoals voor een programmeertaal en het soort opdrachten erbij Vraag het je docent als je meer wilt weten. Bij de boeken vind je cd-roms met bestanden, software, links, en allerlei extras. De websites van de uitgeverijen nemen deze ondersteuning steeds meer over. Zie www.instruct.nl en www.informatica-actief.nl.

Meer weten?

  1. Vraag de docent informatica op jouw school hoe het vak er bij jullie uitziet. En vraag het vooral eens aan leerlingen die het vak nu volgen.
  2. Kijk eens op de websites van de boeken voor informatica Ze richten zich voor een deel wel op docenten, maar je kunt er toch veel wijzer worden.


Consortium Omscholing Docenten Informatica (CODI) 1998-2006

Voorgeschiedenis

In het schooljaar 1998-1999 werd in de bovenbouw van HAVO en VWO hetkeuzevak Informatica ingevoerd. Een nieuw vak, maar nog zonderdocenten. In de periode voor de invoering hebben een aantalorganisaties en instituten aangedrongen op een gepaste scholing voordocenten tot eerstegraads bevoegd docent Informatica. Die initiatievenhebben ertoe geleid dat er in de periode april 1997 - juni 1997 eenCommissie Docentenscholing Informatica (CDI) actief is geweest met hetopstellen van een globale specificatie voor de scholing van docenteninformatica.
In de periode december 1997 - januari 1998 heeft een kleine werkgroepop verzoek van de VSNU en in opdracht van OCW een plan van aanpakgemaakt voor de omscholing van zittende docenten in het voortgezetonderwijs tot eerstegraads bevoegde docent informatica. Het plan vanaanpak is in februari 1998 door OCW goedgekeurd. Het plan van eisen vanOCW bevatte de (enigszins gewijzigde) inhoudelijke CDI-adviezen. Opbasis van dit plan van eisen is door de beoogde partners CODI opgericht(Consortium Omscholing Docenten Informatica).

De omscholing

De omscholing had een doorlooptijd van twee schooljaren. Hetomscholingsprogramma is vier keer uitgevoerd (vier tranches) metwisselende groepsgroottes. Elke tranche had dezelfde opzet. Voor alledeelnemers een centrale start in Utrecht. Vervolgens kwam er elkeveertien dagen een begeleidingsbijeenkomst op de regionale locatie endaar tussenin bestudering van de onderdelen van hetomscholingsprogramma door de deelnemers. Elk onderdeel, behalve deonderwijspraktijkopdracht, werd afgesloten met een tentamen of eenopdracht.

Overzicht van de resultaten over de vier tranches
CODIstartdatumaantal gestarte cursistenaantal geslaagden na 2 jaaraantal geslaagden na meer dan 2 jaartotaal aantal geslaagdenpercentage geslaagden
Tranche 11-sep-19988565117689%
Tranche 21-sep-19991951562418092%
Tranche 31-sep-2000634775486%
Tranche 41-sep-2002262322596%
TOTAAL 3692914433691%

Activiteiten ter bevordering van de invoering van informatica door de scholen

In de tabel hieronder zijn de gegevens van de Inspectie opgenomenzoals die door haar verzameld zijn bij de resultaten van de examens van2002 tot en met 2005. Dit geeft aan in welke mate informatica in debovenbouw van HAVO en VWO wordt aangeboden.

CODIExamens schooljaar 2004/2005Examens schooljaar 2003/2004Examens schooljaar 2002/2003Examens schooljaar 2001/2002
Aantal scholen474476478479
Aantal scholen met informatica289291289279
Percentage scholen met informatica60,061,160,558,2
Aantal vestigingen531530527527
Aantal vestigingen met informatica317318314306
Percentage vestigingen met informatica59,7%60,0%59,6%58,1%

De conclusie is dat ongeveer 60% van de scholen informaticaaanbiedt. Uit het aantal via CODI bevoegd geworden informaticadocenten,het verloop daarin wegens veranderen van school, doorschuiven naarandere functies in de school en het weer volledig geven van hetoorspronkelijke vak kan worden afgeleid dat op minstens 20% van dezescholen/vestigingen de informaticalessen onbevoegd gegeven worden.

Toen CODI constateerde dat het percentage scholen/vestigingen datinformatica aanbiedt, rond de 60 stabiliseerde, heeft het eenmalig eenactie richting schoolleidingen en medezeggenschapsorganen van allescholen voor voortgezet onderwijs ondernomen om het belang vaninformatica onder hun aandacht te brengen. In het voorjaar van 2005 isaan de scholen de CODI-brochure, Keuzevak Informatica in de tweede fasehavo en vwo, Opstap naar de kennismaatschappij, gestuurd. Gezien hetbelang van het vak informatica voor de toekomst van Nederland alskennissamenleving is een percentage van ongeveer 60 van de scholen voorhavo/vwo die informatica aanbieden eigenlijk te laag.

Naar een reguliere eerstegraads lerarenopleiding informatica

Vanaf 2001 is CODI bezig gegaan met het ontwikkelen van een eerstevisie op een reguliere eerstegraads lerarenopleiding informatica.Concreet heeft dit betekend dat in 2003 en 2004 een groot aantaldirecteuren van informaticafaculteiten, c.q. afdelingen vanuniversiteiten en hogescholen en van eerstegraads lerarenopleidingengezamenlijk een start heeft gemaakt met de voorbereiding op eenaccreditatie van een eerstegraads lerarenopleiding. Dit zogehetendirecteurenoverleg heeft ertoe geleid dat twee werkgroepen aan de slagzijn gegaan om (1) de eindcompetenties van een afgestudeerdeeerstegrader in het algemeen en diens vakinhoudelijke competenties inhet bijzonder vast te leggen en (2) de eindcompetenties opvakdidactisch gebied te formuleren. Vervolgens zijn de rapportages vanbeide werkgroepen samengevoegd tot een document dat de verschillendeinstellingen bij hun verzoek om een eerstegraads lerarenopleidinginformatica te mogen starten zijn gaan gebruiken.
Inmiddels hebben de lerarenopleidingen van de drie TechnischeUniversiteiten en van de Universiteit Utrecht met positief resultaat deaccreditatie van hun eerstegraads lerarenopleiding Informatica van deNVAO en de bijbehorende positieve doelmatigheidstoets van OCWverworven. De door CODI ontwikkelde vakdidactische materialen enopgedane ervaringen worden overgedragen aan de vakdidactici van dezelerarenopleidingen. Verder zijn er afspraken gemaakt om het bijbehorendvakdidactisch onderzoek te bundelen. Dit laatste gebeurt insamenwerking met het Ruud de Moor Centrum van de Open UniversiteitNederland.

Conclusies

De omscholing is vooral gericht op de vakinhoudelijkeprofessionalisering van de leerkrachten. Een noodzakelijke activiteit,die globaal gesproken tot tevredenheid van alle betrokkenen werdgerealiseerd. De problematiek waarmee de CODI-cursist in de praktijkwerd geconfronteerd is meerledig. Veel van de cursisten moestenparallel aan het volgen van de omscholing, het nieuwe vak opzetten enuitvoeren in de school. Idealiter wordt eerst de omscholinggerealiseerd en vervolgens de implementatie. Omdat deze activiteitentegelijkertijd plaatsvonden, hadden de cursisten de verwachting datbinnen de omscholing ook de nodige aandacht en ruimte gegeven werd voorhet implementatiedeel. Ook uit de opmerkingen van schoolleiders kwamdeze verwachting duidelijk naar voren. Gezien de vooraf vastgelegderandvoorwaarden van OCW bleek dat in de praktijk hieraan niet involdoende mate tegemoet kon worden gekomen. Een aanbeveling voorsoortgelijke trajecten is dan ook om beter vooraf ook de daadwerkelijkeinvoering van vernieuwd onderwijs mee te nemen en te faciliteren.
Een tweede knelpunt dat al spoedig bleek bij de ontwikkeling van deopleiding is het ontbreken van kennis op het terrein van devakdidactiek informatica die bruikbaar is voor de betreffende doelgroepvan cursisten. Gericht onderzoek op het terrein van de vakdidactiek isin onvoldoende mate beschikbaar. Een onderzoeksinstelling hiervoorontbreekt. Begeleiding op het gebied van vakdidactiek en bij deinvoering van het vak in de school kan daardoor niet optimaal vormkrijgen. Invoering van een nieuw schoolvak kan niet goed plaatsvindenzonder de expertise op het gebied van de vakdidactiek voor datschooltype.

De toekomst van het schoolvak

Het schoolvak informatica draait nu een aantal jaren. Bij deherijking van de Tweede fase voor 2007 is besloten om het aantal urenuit te breiden, mede op advies van CODI, daarbij de inhoud nietsubstantieel aan te passen en informatica als profielkeuzevak in hetNatuur&Techniek-profiel op te nemen. Voor scholen is deze wijzigingmisschien reden om het vak informatica alsnog aan te gaan bieden.
Op de langere termijn zijn er eveneens plannen voor de bovenbouw vanhavo/vwo in ontwikkeling. Daarvoor zijn profielcommissies ingesteld.Helaas is in deze commissies geen informatica deskundigheid aanwezig.CODI heeft daarom aangedrongen op een onderhoud met de commissies omhet belang van het schoolvak informatica nogmaals onder de aandacht tebrengen. Dat is de stand van zaken op dit moment. Hopelijk zullen allebetrokkenen er in slagen om het belang van het schoolvak informaticavoor de Nederlandse kennismaatschappij voldoende over het voetlicht tekrijgen.

Bert Zwaneveld, voorzitter CODI, Open Universiteit Nederland
Betsy van Dijk, lid dagelijks bestuur CODI, Universiteit Twente
Jan Timmers, lid dagelijks bestuur CODI, Fontys Hogescholen
Ineke Heil, hoofd projectbureau CODI, Fontys Hogescholen

De leden van CODI

Fontys Hogescholen
Haagse Hogeschool
Hogeschool Windesheim
Noordelijke Hogeschool
Open Universiteit
Rijks Universiteit Groningen
Rijks Universiteit Leiden
TU Delft
TU Eindhoven
Universiteit Twente
Universiteit Utrecht
Vrije Universiteit